Patentverloop is geen automatisch besparingsmoment
Over dure geneesmiddelen wordt onderhandeld tussen zorgverzekeraars en ziekenhuizen. Het aflopen van een patent wordt vaak gezien als een logisch moment waarop kosten kunnen dalen. De praktijk is echter weerbarstiger: patentverloop kan ruimte creëren voor concurrentie, maar garandeert nog geen besparing.
Figuur 1: Ontwikkeling kosten na afloop patent
Data: Zorgcijfersdatabank | ESB
Noot: De figuur toont de gedeclareerde kosten per gebruiker. De kosten zijn geïndexeerd op het jaar vóór het patentverloop; jaar t is het jaar waarin het patent afloopt.
Grote verschillen tussen geneesmiddelen
De figuur toont de gedeclareerde kosten per gebruiker voor vier dure geneesmiddelen waarvan het belangrijkste patent verliep in 2020, 2021 of 2022. De uitkomsten lopen sterk uiteen. Alleen bij het middel Lenalidomide daalden de gedeclareerde kosten na patentverloop vrijwel volledig tot nul, bij Bevacizumab was een daling van de gedeclareerde kosten zichtbaar terwijl bij de andere twee middelen de gedeclareerde kosten grotendeels op peil bleven. Daarmee lijkt het patentverloop op zichzelf een slechte voorspeller van de besparing die uiteindelijk wordt gerealiseerd.
Concurrentie moet ook echt ontstaan
Een belangrijke verklaring is dat concurrentie na patentverloop niet vanzelf ontstaat. Generieken (exacte kopieën van medicijnen) en biosimilars (bijna identieke kopieën van complexe medicijnen gemaakt met levende cellen) kunnen pas tot lagere uitgaven leiden wanneer ze daadwerkelijk beschikbaar komen en worden voorgeschreven. Bij middelen waarvoor zulke alternatieven op de markt kwamen, zoals Lenalidomide en Bevacizumab, daalden de gedeclareerde kosten duidelijk sterker dan bij middelen waarbij concurrentie beperkt bleef of uitbleef.
Cijfers vragen om zorgvuldige duiding
De cijfers moeten wel met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. De gedeclareerde kosten per gebruiker zijn niet gelijk aan de werkelijke inkoopprijs van ziekenhuizen. Ook kunnen prijsafspraken, veranderingen in de patiëntenpopulatie, dosering, indicatiemix of voorschrijfgedrag de ontwikkeling beïnvloeden.
Monitor markttoetreding, niet alleen patentverloop
Desalniettemin is duidelijk dat beleidsmakers en zorgverzekeraars er goed aan doen om patentverloop niet als vanzelfsprekend besparingsmoment te beschouwen. Het is cruciaal om de daadwerkelijke markttoetreding te monitoren. Besparingen ontstaan pas wanneer concurrentie ook echt tot stand komt.
Sterker onderbouwd het gesprek in
Met de zorgverkoop-suite van DAAN krijg je beter inzicht in kostenontwikkeling, risico’s en onderhandelingsruimte. Zo bouw je aan een sterkere informatiepositie voor gesprekken met zorgverzekeraars. Ontdek hier meer over deze suite.
